– Eg er takksam og stolt over å få bere den nye bispekåpa. Den er symbolrik og talande i sitt uttrykk, samstundes som ho er stadeigen og innbyd til å stadig oppdage nye detaljar og løyndomar. Eg vil seie at kunstnarane har treft godt på utfordringa om at den nye bispekåpa i Bjørgvin ber dei lange linjene, samstundes som ho er av i dag, seier biskop Ragnhild Jepsen.
Skapt av tre generasjonar
Det er tekstilkunstnar Astri Ræstad og dotter hennar, kunsthandverkar og sivilarkitekt Kristine Synnes som har utforma den nye bispekåpa. Son til Kristine Synnes, Niels Synnes, har medverka i utforminga av sylvspenna. Astri Ræstad har over tretti års erfaring som kyrkjetekstilkunstnar og har bl.a laga tekstilar til bruk i Nidarosdomen.
Vestlandskåpe
– I kåpa blir liv, natur og Vestlandet vevd saman. Eg fekk ei kjensle av å høyre til, skreiv sokneprest Jan Helge Eggestøl på si facebookside etter å ha sett den nye kåpa. Han held fram: – Dyr, insekt, menneske og kyrkjeliv blir brodert inn i denne kåpa. Ilag med vindruer, korn, menneske, løve, okse og ørn som er symbol på nattverd og dei fire evangelia. Og bak på kåpa lyser steinkrossen som det er så mange av rundt om på Vestlandet. Som bind oss i vest saman. Og ikkje minst sommarfuglen som har i seg nytt liv, livsmot og glede.
Det vart i desember 2024 invitert til konkurranse om utforming av ny bispekåpe med stolaer i dei fire liturgiske fargane til biskopen i Bjørgvin, ettersom dei tidlegare bispekåpene er i dårleg stand.
Juryen, som består av kunsthistorikar Anne Marta Hoff, kunstkurator og tidlegare instituttleiar Aashild Grana og professor Justin Kroesen, skildrar kåpa som ei verkeleg estetisk oppleving, rik på symbolikk, med spennande detaljar gøymde både under skjoldet og på innsida av kåpa.
Håp, fred og vekst
Den nye bispekåpa tematiserer livets vekst, fred og krafta i håpet. Uttrykket er ein kombinasjon av det tradisjonelle og notida. Fargevalet og utforminga er inspirert av Bergen domkirke.
Det ytre skjoldet på ryggen speglar med si form vindaugo i domkyrkja og den norske kyrkja sitt skjold. Motivet er henta frå gamle steinkrossar i Hyllestad. På innsida av skjoldet er Salme 85,11 frå Bibelen brodert inn: Miskunn og sanning skal møta kvarandre, rettferd og fred skal kyssa kvarandre.
«Stolpane» som heng ned framme, er i stor grad prega av naturmotiv.
Spenna over brystet held kåpa saman. Den har ei brosje, ein «formale» i sølv med ein kross som er inspirert av steinkrossa langs Vestlandskysten. Fem raude granatar symboliserer blodsdråpar som ein referanse til Kristi sår på krossen.
Moderne symbol frå sjøfarten
På innsida av kåpa har den ytre verda fått sin plass. Motivet hentar inspirasjon frå sjøfarten, noko som høver godt med at biskopen i Bjørgvin også er biskop for Sjømannskyrkja. Tidlegare vart domkyrkja i Bergen kalla Olavskyrkja, og ein globe med ein kross på er inspirert av eit bilete frå ein altarfrontale i Nidarosdomen der Olav den heilage held på ein slik globe. Eit verdskart pregar det meste av denne innsida, med blå felt i silke som skal symbolisera vatn og nokre symbol som er inspirert av moderne sporing av skipsfarten.
Fire stolaer
Kunstnarane har også levert fire stolaer, bandet som ligg rundt nakken og går ned på framsida av prestekjolen. Desse er fargane raud, kvit, grøn og lilla. I nakken er det ein gresk kross og det er brodert inn små motiv
På tide med ny bispekåpe
Den nye bispekåpa vil i hovudsak bli brukt i Bergen domkirke og ved særskilde høve andre stader. Den noverande bispekåpa som den erstattar, vart laga i 1968-1980 ved Forsøksverkstedet ved den dåverande Statens lærerhøyskole i forming etter utforming av den anerkjente kunstnaren Sigurd Winge (1963). Den har seinare vore restaurert ved same fagmiljø.
Biskopen i Bjørgvin har også ei reisekåpe som vart teken i bruk i 2004. Den vart laga av Tone Saastad og noko rehabilitert i 2023.
Ei bispekåpe symboliserer biskopen sitt mynde og følgjer embetet, ikkje personen. Dei første bispekåpene i gamal tid vart laga for at biskopen skulle halda varmen ved prosesjonar i kaldt vér. Etter kvart vart dei utstyrte med ornament som skulle visa at biskopen var ein hyrde, slik Kristus var det.
Bispekåpene er kunst som folk gjerne vil sjå, på same måte som annan kunst i kyrkjene.
Foto frå presentasjonen av bispekåpa
