Preken av biskop Jan Otto Myrseth ved hans avskjedsgudsteneste i Tønsberg domkirke.
18. oktober 2026
Matteus 17,1-9
Seks dager senere tok Jesus med seg Peter, Jakob og hans bror Johannes og førte dem opp på et høyt fjell, hvor de var alene. Da ble han forvandlet for øynene på dem. Ansiktet hans skinte som solen, og klærne ble hvite som lyset. Og se, Moses og Elia viste seg for dem og snakket med ham. Da tok Peter til orde og sa til Jesus: «Herre, det er godt at vi er her. Om du vil, skal jeg bygge tre hytter, en til deg, en til Moses og en til Elia.» Mens han ennå talte, kom en lysende sky og skygget over dem, og en røst lød fra skyen: «Dette er min Sønn, den elskede, i ham har jeg min glede. Hør ham!» Da disiplene hørte det, kastet de seg ned med ansiktet mot jorden, grepet av stor frykt. Men Jesus gikk bort og rørte ved dem og sa: «Reis dere, og vær ikke redde!» Og da de løftet blikket, så de ingen andre enn ham, bare Jesus.
På veien ned fra fjellet ga Jesus dem dette påbudet: «Fortell ikke noen om dette synet før Menneskesønnen har stått opp fra de døde.»
Jesus, det eneste
«Dette er min Sønn, den elskede, i ham har jeg min glede.»
Desse orda lydde først ved Jordan-elva, då Jesus vart døypt, omtrent 250 meter under havoverflata.
Dei same orda høyrer vi i dagens tekst, frå det som kanskje var Taborfjellet, omtrent 588 meter over havet.
Og eit tilsvarande budskap lyder kvar gong eit barn blir døypt her i Tønsberg domkirke eller i ei av dei andre kyrkjene i bispedømmet vårt.
Den allmektige Gud har i dåpen gitt deg sin hellige Ånd, født deg på ny og tatt deg inn i sin troende menighet.
I forlenginga av desse orda synes eg at eg høyrer ei stemme frå himmelen som seier:
Dette er min son, dette er mi dotter, som eg elskar og har mi glede i.
Fjellet
Ved denne spesielle gudstenesta har eg teke meg fridomen til å velje andre tekstar enn dei som står i tekstrekkjene våre. Dei tre tekstane vi har høyrt er henta frå Kristi forklaringsdag, som i vår kyrkje blir feira i Openberringstida, og fortellinga om denne svært spesielle fjellturen kjem like etter at Jesus har førebudd disiplane på kva som skal skje i påska i Jerusalem.
Fire hovudord skal denne preika innom. Det første er fjellet.
Etter åtte år har eg verkeleg lært å sette pris på kva Vestfold har å by på av naturopplevingar – til lands og til vanns - men på lista over ulike attraksjonar er det tynt med høge fjell. Sorry to say, kjære vestfoldingar.
Til gjengjeld har det andre fylket i bispedømmet mykje å by på i så måte. Og etter oppveksten på Sunnmøre har eg for min del plenty av minne frå flotte fjellturar. Med sterke opplevingar av stor klarheit og eit særleg lys over livet.
Det er lite som kan matche ein halvtime på ein sunnmørsk fjelltopp i strålande solskin. Med utsikt over bygder og byar og det speilblanke havet. Høg himmel, blendande lys, og ofte ei sterk oppleving av at Skaparen sjølv sit der saman med deg.
Når mange moderne menneske i det nokså sekulære Norge skal sette ord på kva som er heilagt for dei, er det nettopp naturopplevingar ein ofte tek utgangspunkt i. Naturen er det nye heilage rommet.
Kalla den Änglamarken eller Himlajorden om du vill, Jorden vi ärvde og lunden den gröna ...
Det Evert Taube hadde skjønt, har det ofte tatt lang tid før vi heilt har forstått. At Guds nærver er like reelt same kvar du befinn deg på den kloden vi har fått tildelt som vår heim. At heilt frå universet vart skapt for rundt 14 milliardar år sidan har Gud valt å gjere seg tilgjengeleg, han gjorde seg lesbar og høyrbar, ja, gripbar - i det skapte.
Den brennande tornebusken er teiknet på at Gud ikkje konkurrerer med mennesket om plassen. Det åndelege og det materielle er ikkje motpolar, men inngår i ein mystisk heilskap, og eksisterer perfekt saman utan at det åndelege øydelegg det fysiske. Tornebuska blei ikkje fortært av elden, høyrde vi.
Moses fekk klar melding om å ta av seg skoene, men den spesifikke sandflekken Moses står på, er ikkje meir magisk enn andre stader. Heile verda er i brann med Guds nærver. Kristus er sjølve hjartet i alt det skapte, hjartet som pumpar blod ut i alle celler.
Lyset
Det andre hovudordet er lyset. Eller elden.
Eit lite tips: lytt ekstra godt når Domkoret litt seinare i gudstenesta syng James MacMillans gripande O Radiant Dawn. Ei bøn om at Rettferdssola skal kome og skine for dei som bur i mørke og dødens skugge.
«Forklarelsen» er ikkje eit fata morgana, ei luftspegling, men eit autentisk, guddommeleg lys.
Eit forvandlingslys som bryt inn, som banar seg veg inn i verda – og forblir der.
Lyset er avslørande. Og særleg det uskapte, himmelske lyset, som er ein del av Guds skjulte vesen, det som er livsmiljøet til englane og som omgir mysteriet Gud, det som langsomt kjem til syne i skapinga, i openberringa av Guds lov, i profetane sine ord og handlingar – og til sist gjennom Sonen, Jesus Kristus.
På fjellet viste Moses og Elia seg i lag med Jesus, og dei hadde nok litt av kvart å snakke om. Begge hadde stått på eit fjell under sitt jordeliv og tala med Herren.
Moses ba om å få sjå Guds ansikt, men ingen kan det - og leve. Likevel får Moses sjå, men berre når Gud held si hand over han som eit vern når han går forbi.
Dei gamle kyrkjefedrane tenkte at «handa» måtte vere Jesus. Gud plasserte Jesus-handa mellom sin uuthaldelege herlegdom og Moses, for at han ikkje skulle fortærast.
Elia for sin del hadde alltid stått innfor Herrens ansikt, i sitt indre stod han alltid innfor Gud. Men på eit tidspunkt har han blitt utbrent. I Første Kongebok kap 19 møter vi han redd og fortvila, ei dagsreise ute i ørkenen. Han synes ikkje han er noko verd, han vil berre gi opp og døy, og seier: No er det nok, Herre! Ta livet mitt. For eg er ikkje betre enn fedrane mine.
Då kjem ein engel og gir han medisinen som skal bere han gjennom heile ørkenen. Englemat.
Styrkt av maten gjekk han førti dagar og førti netter til han kom til Gudsfjellet, Horeb.
Det same fjellet der Moses møtte Gud ved tornebusken.
Etter stormen og elden og jordskjelvet vart det aldeles stille. Då tenkte Elia: i stillheita kjem eg til å møte Gud. Og han drog kappa føre andletet, for han visste at han stod innfor Guds ansikt.
Desse tre er det som møtast på forklaringsfjellet.
Kroppen
Og der ser dei Jesus gjennomstråla av det uskapte, himmelske lyset.
Det tredje hovudordet er kroppen.
I ettertid skjønte disiplane korleis den heilage historia blir samanfatta i Jesus, korleis alt peikar fram mot han, og korleis han peikar fram mot målet for vårt jordiske liv i denne kroppen.
Kroppen vår som vi har i vår døyelegdom skal bli lik den kroppen som han, den Oppstandne, har i sin herlegdom. Vår kropp skal bli herleggjort, forvandla av Kristi herlegdom.
Eg trur eg vågar påstanden at det ikkje finst noko vakrare byggverk enn menneskekroppen.
Og samtidig er kroppen ei byrde. Det er i den sjukdomen kjem og smerter og handikap gjer seg gjeldande.
Den sjuke kroppen hindrar oss, fører oss dit vi ikkje vil, og blir til slutt eit fengsel vi helst ville sleppe ut av.
Desse tankane kom til meg på forsommaren, då eg fekk meldinga som skulle vende om på alle planar for sommaren og hausten.
No var det min tur til å erkjenne på ein ny og djupare måte salmistens ord om at Herren veit korleis vi er skapte, han kjem i hug at vi er støv.
Dagane mennesket får, er som gras, det blømer som blomen på marka.
Når vinden fer over han, er han borte, staden han stod på, veit ikkje lenger av han. (Salme 103,14-16)
Det finst ikkje eit særleg unntak for biskopar.
I kallsboka for Tunsberg bispedømme står det om den aller første av mine forgjengarar:
Biskop Bjarne Skard ble umiddelbart etter sin siste visitas i Brunlanes 24.-30. april 1961 alvorlig syk og innlagt på sykehus i Tønsberg. Søndag 16. juli hørte han gjennom kringkastingen høymessen fra sin første menighets kirke i Sigdal. Ved middagstider samme dag døde han. Bisettelsen foregikk fra Domkirken i Tønsberg torsdag 20. juli.
Bjarne Skard døydde 65 år gammal, etter 13 års teneste som biskop.
Nei, biskopar har ikkje krav på særbehandling.
Men eg vil påstå at vi er særleg begunstiga med tanke på merksemd og omsorg. Det har vore rørande og sterkt å få alle meldingane så prega av omtanke og forbøn. Ei varm takk til dykk alle.
Vissheita om å tilhøyre eit fellesskap av truande, håpande og bedande menneske har heldt meg oppe gjennom dei siste månadene. Medan sjukdommen og cellegifta har herja i kroppen.
Det var ein liknande kropp – i all si sårbarheit - Jesus ikledde seg då han vart menneske, då han vart kjøt i Marias morsliv, for å dele vår menneskelege historie.
Ved forvandlinga på fjellet viser Jesus, han som er prototypen for menneskeslekta, at vår kropp også er på veg til å bli forvandla.
Den historia vi lever i vår kropp, i vårt kjøt og blod, er ei historie i Jesu fotspor.
Brødet
Ja, meir enn det: vår kropp er ein del av Jesu kropp.
Jesus kunne knapt ha valt eit tydelegare teikn og verktøy for sitt ynskje om å vere i sine truande, dei som saman utgjer hans kropp.
Denne kroppen er framleis sårbar og utsett, og må
bære forakt for sine sår,
når hun i liv og lære
for verden splittet står.
Det siste hovudordet er brødet. Brødet som minner oss om vårt ubrytelege fellesskap i han som er - Livets brød.
La oss saman - innstendig og uthaldande - be om at lyset, det uskapte, himmelske, Guds flammande eld må hjelpe oss til å sjå vårt eige liv, våre synder og våre forsømingar, i den rette samanhengen.
Slik at vi audmjukt og i sanning kan kome fram for Gud og be om nåde, og om hjelp og kraft til å leve ut hans kjærleik i møte med kvarandre, med ein klode som står i brann, og med ei verd som hungrar – etter brød og etter rettferd og fred.
Gud er oss nær.
Han vil vere i sine truande.
Han er brødet som blir brote i bitar, og som sidan blir brote ned i kroppen, for å vere den næringa vi treng for å leve.
Panis angelicus.
Englematen.
Brødet frå himmelen.
Når vi kneler ved altaret, vårt Tabor, stig Den heilage ande ned og forvandlar brød og vin til englemat, og ei røyst lyder frå himmelen, som seier:
Dette er Son min, han som eg elskar, i han har eg mi glede.
I dag lyder desse orda her ved altaret:
Vår himmelske Far ser først på Jesus, og deretter på deg og meg – og oss som eit fellesskap - og tek opp att desse orda:
Du er sonen min, du er dottera mi, som eg elskar, i deg har eg mi glede.
La oss be:
Herre, lat ditt evige lys skine på oss syndarar. Amen.
Ære vere Faderen og Sonen og Den heilage ande, som det var i opphavet, så no og alltid, og i all æve. Amen.